Marja va ustama o'rtasidagi farq

Muallif: Dilshodbek Boltaboyev · Yangilangan: 11.11.2026 · 4 daqiqa o'qish

Qisqa javob. Ikkalasi ham bir xil foydadan hisoblanadi, lekin marja foydani narxga, ustama esa tannarxga bo'ladi. Shuning uchun ustama har doim marjadan katta: 25% ustama = 20% marja, 50% ustama = 33,3% marja.

Bir misolda ikkala ko'rsatkich

Tovar 80 000 so'mga olinib, 100 000 so'mga sotildi. Foyda — 20 000 so'm.

	Formula	Natija
Marja	20 000 / 100 000 (narx)	20%
Ustama	20 000 / 80 000 (tannarx)	25%

Foyda bir xil — 20 000 so'm. Farq faqat nimaga bo'lishda.

O'zaro aylantirish formulalari

Marja → ustama: u = m / (1 − m)
Ustama → marja: m = u / (1 + u)

m va u kasr ko'rinishida olinadi (20% = 0,20). Masalan, 40% marja: 0,40 / 0,60 ≈ 0,667, ya'ni 66,7% ustama.

Tayyor jadval

Marja	Ustama	Ustama	Marja
10%	11,1%	10%	9,1%
20%	25%	20%	16,7%
25%	33,3%	25%	20%
30%	42,9%	30%	23,1%
40%	66,7%	50%	33,3%
50%	100%	100%	50%

Qachon qaysi biridan foydalanish kerak

Ustama — kirim narxidan sotuv narxini tez chiqarish uchun qulay: "tannarx × 1,3".
Marja — rentabellikni baholash, chegirma va xarajatlarni rejalashtirish uchun to'g'ri ko'rsatkich, chunki chegirma, soliq va komissiyalar narxdan hisoblanadi.

Asosiy qoida: hisobotda yoki hamkasbingiz bilan gaplashganda qaysi ko'rsatkich haqida gapirayotganingizni aniq ayting. "30% foyda" deganda 30% ustama nazarda tutilsa, haqiqiy marja 23,1%.

Nega bu farq pulga ta'sir qiladi

Faraz qiling, do'kon xarajatlari (ijara, oylik, soliq) tushumning 25% ini tashkil qiladi. Egasi "barcha tovarlarga 30% qo'yamiz, xarajatlarni qoplaydi" deb o'ylaydi. Lekin 30% ustama — atigi 23,1% marja, ya'ni har 100 so'm savdodan 23,1 so'm qoladi, xarajatlarga esa 25 so'm kerak. Do'kon har oy zarar ko'radi. Bunday holatlarda yalpi va sof foyda hisobini yuritish muhim.

Marja ↔ ustamaBir ko'rsatkichni kiriting — ikkinchisi va tayyor jadval chiqadi.

Kalkulyatorni ochish

Ko'p beriladigan savollar

50% ustama necha foiz marja?

33,3%: 0,50 / 1,50 ≈ 0,333.

30% marja olish uchun qancha ustama qo'yish kerak?

Taxminan 42,9%: 0,30 / 0,70 ≈ 0,429.

Nega ustama har doim marjadan katta?

Ikkalasi ham bir xil foydani bo'ladi, lekin tannarx narxdan kichik. Kichik songa bo'lganda natija katta chiqadi.